Cách nhận biết dầu olive bị ôi thiu chỉ trong 30 giây
Có một sự thật hơi khó chịu: rất nhiều người đang dùng dầu olive bị ôi thiu mỗi ngày mà không hề biết. Không phải vì họ bất cẩn, mà vì vị giác của họ đã quen với mùi ôi tới mức không còn nhận ra nữa.
Hiểu nôm na, dầu "ôi" hay "thiu" là dầu đã hỏng: mùi khó chịu, vị lạ, không còn tươi.
Tin tốt là bạn chỉ cần khoảng 30 giây và ba giác quan để kiểm tra chai dầu trong bếp nhà mình.
Vì sao dầu olive bị ôi, bị thiu?
Dầu olive extra virgin là nước ép trái cây tươi, không phải gia vị khô như muối hay đường. Nó có ngày thu hoạch, có hạn dùng, và sẽ hỏng theo thời gian. Bốn "kẻ thù" khiến dầu ôi nhanh hơn:
- Nhiệt: để chai dầu cạnh bếp (kế bếp) là sai lầm phổ biến nhất.
- Ánh sáng: chai trong suốt, để nơi có nắng.
- Oxy: mở nắp thường xuyên, đậy không kín, chai còn ít dầu nhưng nhiều khoảng trống.
- Thời gian: dầu đã mở nắp quá lâu, hoặc dầu từ vụ thu hoạch cũ.
Khi dầu bị oxy hóa, polyphenol giảm dần, hương tươi biến mất, và những mùi lạ bắt đầu xuất hiện.
Kiểm tra trong 30 giây: nhìn, ngửi, nếm
Bước 1 – Nhìn nhãn và nắp chai (5 giây)
Tìm ngày thu hoạch trên nhãn. Dầu chưa mở nắp, bảo quản nơi tối, thường giữ được chất lượng khoảng 12–18 tháng tính từ ngày thu hoạch. Nếu chai đã mở, hãy nhớ lại: bạn mở nó khi nào? Sau khoảng 4–6 tuần, dầu bắt đầu mất dần hương vị và lợi ích tự nhiên.
Lưu ý: màu dầu không nói lên chất lượng. Màu phụ thuộc giống olive và độ chín, vì thế hội đồng nếm chuyên nghiệp còn dùng ly (cốc) màu xanh coban để che màu dầu đi.
Bước 2 – Ngửi (10 giây)
Rót một ít dầu ra ly nhỏ, ủ ấm bằng lòng bàn tay vài giây rồi ngửi.
- Dầu tươi: hương cỏ mới cắt, cà chua, táo xanh, lá xanh.
- Dầu ôi thiu: mùi giống bút sáp màu, sơn khô, mùi hạt để lâu hoặc mùi bơ cũ.
- Dầu lên men: mùi chua, mùi giấm, mùi ẩm mốc.
Một chủ tịch hiệp hội nhà hàng dầu olive từng ví von: nhận ra dầu hỏng cũng giống như đi chợ mua cá. Cá có mùi là không mua. Dầu cũng vậy.
Bước 3 – Nếm (15 giây)
Nhấp một ngụm nhỏ, để dầu lan trong miệng rồi nuốt chậm.
- Dầu tươi: hơi đắng, và cay rát nhẹ ở cổ họng sau khi nuốt, có thể làm bạn ho.
- Dầu ôi thiu: vị nhạt, ngậy, nhờn, để lại cảm giác dầu mỡ trong miệng; không đắng, không cay.
Đây là lúc vị cay trở thành công cụ kiểm tra hữu ích nhất. Vị cay và vị đắng đến từ polyphenol. Dầu càng ôi, polyphenol càng ít, vị cay càng mất. Một chai từng cay mà nay "hiền khô" là chai đã già.
Vì sao nhiều người không nhận ra dầu ôi thiu?
Một nhà sản xuất dầu ở Ý kể lại chuyện gia đình mình: cha mẹ ông, những người đi qua chiến tranh, luôn sợ hết dầu nên tích trữ rất nhiều. Dầu mới về chỉ được nếm một buổi tối rồi cất đi, vì còn phải dùng hết dầu năm ngoái và năm kia. Cả một thế hệ lớn lên với dầu cũ, và khi vòm miệng đã quen vị ôi, nó không còn nhận ra vị ôi nữa.
Nghịch lý là cùng những người đó, nếu được phục vụ một lát thịt có phần mỡ ngả vàng vì ôi, họ sẽ bỏ đi ngay. Nhưng họ vẫn vui vẻ rưới dầu ôi lên bánh mì.
Cách duy nhất để "sửa" vị giác: nếm một chai dầu thật tươi trước, rồi mới nếm chai cũ. Sự khác biệt sẽ hiện ra rất rõ.
Dầu bị ôi, bị thiu rồi thì xử lý thế nào?
Dầu ôi không còn giá trị dinh dưỡng đáng kể và làm hỏng hương vị món ăn. Không nên tiếp tục dùng để uống hay rưới món nguội. Một câu nói đáng nhớ từ giới làm dầu: chúng ta không bao giờ đặt một quả cà chua thối lên pizza, nhưng lại làm đúng điều đó với dầu olive mỗi ngày.
Cách giữ dầu olive không bị ôi thiu
- Để nơi tối, mát, tránh xa bếp nấu và cửa sổ có nắng.
- Đậy kín nắp ngay sau khi rót.
- Dùng hết trong 4–6 tuần sau khi mở nắp.
- Chọn chai vừa với nhu cầu thay vì mua can lớn để dành.
- Ưu tiên chai thủy tinh tối màu và có ghi ngày thu hoạch.
Kicker: ghi rõ mùa thu hoạch, đóng chai tối màu
Mỗi chai Kicker ghi rõ mùa thu hoạch trên nhãn, đóng chai thủy tinh tối màu 500ml, vừa đủ để dùng trong khoảng thời gian dầu còn tươi nhất. Mở nắp, ngửi, nếm, và cảm nhận vị cay ở cổ họng. Đó là cách nhanh nhất để biết dầu còn "sống". Xem thêm tại trang sản phẩm Kicker.
Đọc thêm: Dầu olive vị cay lưu luyến: vì sao càng cay càng tươi và Extra virgin là gì?
Câu hỏi thường gặp
Dầu olive bị ôi và bị thiu có khác nhau không?
Chữ "ôi" và chữ "thiu" đều nói về đồ ăn bắt đầu hỏng, có mùi khó chịu, và thường được ghép lại thành "ôi thiu". Với dầu olive, hai cách gọi này chỉ cùng một chuyện: dầu đã oxy hóa. Đừng nhầm với dầu bị khét, tức là dầu bị đun quá nóng khi nấu.
Dầu olive hết hạn có dùng được không?
Không nên dùng để uống hoặc ăn sống. Dầu quá hạn thường đã oxy hóa, mất hương vị và phần lớn polyphenol.
Dầu olive bị đục có phải bị ôi không?
Không nhất thiết. Dầu có thể đục khi gặp lạnh. Hãy dựa vào mùi và vị để đánh giá thay vì nhìn màu hay độ trong.
Bảo quản dầu olive trong tủ lạnh được không?
Quan trọng nhất là tránh nhiệt, ánh sáng và oxy. Để nơi tối và mát trong bếp, xa nguồn nhiệt là đủ cho chai dùng trong vài tuần.
